پيشرفته
 

موضوعات :

  • سینما

  • کلمات کليدي :

  • تلفن
  • تلویزیون
  • سفره‌عقد
  • عناصر انسانی

  • علی محمد مؤدب

    ديگر مطالب اين نويسنده :

  • انقلاب در هستی شناسی، شعر

  • حرفهای دکتر منصور یاوری برای ما و رسانه ملی

  • به روز شدن به جای آگاهی

  • دهاتی‌ها: مخلفات آثار هنری!

  • معشوقی با پیکری از جنس جملات

  • بلوتوث، سنگینی حضور رسانه‌ای سبک

  • صفارزاده شاعر پیشروی شیعه

  • داستان شعر

  • بودجه‌های فرهنگی و خزانه‌داران بوروکرات

  • مطلب بعدي >   958 تعداد بازديد
    (0 راي ) امتياز مطلب < مطلب قبلي
    راه شماره 2 : نظارت شعاري

    حضور خسته اشیاء

    نگاهی به اشیاء و مکان‌ها در فيلم "به همین سادگی"

    تازه ترین ساخته سینمایی رضا میرکریمی

    علی محمد مودب

     

    "دم غروب میان حضور خسته اشیاء

    نگاه منتظری حجم وقت را می‌دید"

    سهراب سپهری

     

    همواره اهمیت آثار هنری در دقت‌ها و ریزبینی‌ها، و به تعبیری در ریزبافت آن‌هاست. به ویژه با رویکردی دینی و الهی جزئیات حیات بشری، معناهایی عمیق می‌یابند.قرآن کریم از کوتاه ترین بخش‌های مستقل خود تعبیر به آیه می‌کند و این تعبیر را به تکرار و تاکید به اشیا، مناظر و حوادث طبیعی نیز اطلاق می‌کند. با دقت در چنین رویکردی هر لحظه‌ای از هستی،که خود به محض اراده و کلام الهی پدید آمده است.سرشار از فعل‌ها و کلمات حضرت باری –جلّ جلاله- است و مومن کسی است که این گفتار و رفتار بشکوه و عظیم را به چشم جان می‌بیند و به گوش جان می‌شنود مومنان همواره در باطن اشیاء و حادثه‌ها به دنبال معنای ماورایی هستند و با قدری مسامحه و شوخی می‌توان گفت -به تعبیر امروزی – رویکردی نشانه شناسانه به هستی اشیاء و پدیده‌ها دارند! که البته بی‌هیچ شوخی حقیقت همین است!

    رضا میرکریمی در تازه ترین ساخته سینمایی اش همین نوع دقت در اشیاء و حرکات را هدف گرفته است و سعی کرده است با دقتی که در جزییات اثرش به کار می‌برد، مخاطبی را که به دیدن آثاری پر از تحرک و اکشن بی‌معنا عادت کرده است1 را برای دریافتن معناهای آهسته و پیوسته اثر فعال کند.

    در این فرصت سعی خواهم کرد با یادآوری و احضار برخی جزییات فیلم سینمایی "به همین سادگی" - آن هم از حافظه‌ای که بر اثر بحران‌های مختلف اقتصادی  به ویژه بحران مسکن، لبالب از هراس اعداد و رقم‌هاست!- به خوانشی دقیق از این متن معظم تصویری بپردازم.2

     

    برخی اشیاء فیلم

    نظر به یکی از اساسی  ترین ویژگی‌های زندگی جدید که ابتنای آن بر  ابزار و اشیاء است.اشیاء در  "به همین سادگی" اهمیت و معناهای فراوانی می‌یابند.به حدی که می‌توان اشیاء را بازیگران این فیلم نیز به حساب آورد. چه اساسا داستان این فیلم  بدون حضور و عمل اشیاء و ابزارهای به کار رفته در آن امکان وقوع ندارد.

     

    تلفن

    تلفن یکی از نخستین ابزارهایی است که ماهیت زندگی و جهان نو را به نمایش گذاشت.گفت و گو با فرد غایب با همه تبعات شگفت انگیزش، نخستین بار با تلفن تجربه شد.مهم ترین شاخصه منفی این نوع گفت و گو را می‌توان فعالیت قوه وهم و دروغ گویی یا دروغ پنداری دانست. در هر صورت تلفن در عین امکانات و فوایدی که ارائه می‌کند. زمینه ساز بحرانی همیشگی در روابط انسانی است. این ویژگی تلفن  و گفت و گوی تلفنی به بهترین صورت در "به همین سادگی نمایش داده شده است" شاید برجسته ترین خصلت گفت و گو‌های تلفنی در "به همین سادگی" دروغ پنداری باشد که بحران‌هایی مخفی تر و  مز من تر از دروغ گویی را پدید می‌آورد. همه می‌دانیم که وهمیات ما ملاک و مستند خوبی برای بازپرسی و مواخذه دیگران نیست.اما به هر حال این وهمیات که به تعبیری می‌توان آنها را وسوسه‌ها و القائات شیطانی هم نامید وجود دارند و بر رابطه ما با دیگران تاثیر می‌گذارند.هر چند ما به دلیل هراس از تشنج‌ها و سوءبرخورد‌های احتمالی - به ویژه در مواجهه با مخاطب نافرهیخته - هیچگاه امکان طرح و بررسی آنها را نمی‌یابیم

     

    تلویزیون

    این ماشین جادویی که در برهه‌ای از زمان در وجدان بخشی از  جامعه ایرانی به جام جم نیز تشبیه  شد که تا هنوز هم سازمان صدا و سیما نام خود را از این خاطره موهوم به یادگار دارد. یکی دیگر از برجسته ترین ابزارهای انتقال اطلاعات و تاثیرگذاری در جهان نو است که به نظر می‌رسد با ظهور نمونه‌های پیش رفته تر بعدی کم کم دارد توان زیستی خود را از دست می‌دهد و کیفیتی شعائری و کم اثر می‌یابد. در دهه اخیر اینترنت و بعد فن آوری تلفن‌های همراه،تلویزیون را از شان و اهمیت سابق فو کشید و منزلت آن را تا حد یکی از امکانات گوشی‌های همراه- که امکانات تعاملی و اغواکننده تری همچون بازی‌های رایانه‌ای و فایل‌های بلوتوث را در دسترس گذاشته‌اند-  فروکاست. اما به هر حال تلویزیون به ویژه در جامعه ما که به طور کامل با زندگی نو همراه و هم نوا نیست، هنوز حضوری نسبتا پررنگ دارد. اما همان گونه که اشاره شد این حضور اندک اندک با فرا رسیدن جمع مستان فن‌آوری‌های نوتر دارد شعائری و کم اثر می‌شود.بدین معنی که از تعامل زنده یک کلیت فرهنگی و یا حتی یک موجود فرهنگی با من فردی مخاطبان در آن کاسته می‌شود.شاید انبوه بازی‌های رایانه‌ای زنده تلویزیونی و نیز انبوه برنامه‌های پخش زنده ورزشی و خبری نیز آگاهانه یا ناخودآگاه برای تزریق یا تلقین زندگی به تلویزیون تولید و ارائه می‌شوند.می بینیم که روحانی فیلم نیز در تلویزیون حضور دارد که صدای آن در انبوه صداهای ماشین‌ها،اشیاء و زندگی محو می‌شود.شاید در فیلم بعدی رضا میرکریمی رسانه‌های تعاملی نیز فرصتی برای مضمون سازی و طرح مساله فراهم کنند.   

     

    ماشین لباسشویی

    ما نسل آدم‌های بیست و پنج سال و سی سال به بالا، هنوز دوران رنج آور رختشویی را به خاطر داریم.همیشه تصویر مادر در ذهن ما با تصویر کوهی از رخت‌های چرک همراه است، در برجسته ترین شعرهای معاصر درباره مادر- همچون شعر نیمایی مادر از شهریار تبریزی و نیز شعر صدای پای آب سهراب سپهری  - نیز همین تصویر ارائه می‌شود. در سایر آثار هنری نیز کم و بیش این تصویر موجود و قابل پی گیری است.کسی چه می‌داند شاید اگر در عصر غار نشینی نیز رخت و لباس موجود بود ! و زنان اجازه حضور در ساحت آفرینش هنری آفرینندگان دیوار نگاره‌های غارها را می‌یافتند.امروز تصویر زنی در حال رخت شویی،تصویر مشترک همه غارهای جهان به شمار می‌آمد. این که رختشویی چه مضراتی برای جسم و روح زنان داشت بماند برای همان جماعت فمنیست؛ غرض ما اشاره به جنبه‌های مثبت کار یدی زنان در دوران‌های گذشته است3 کار بدني زنان با ایجاد خستگی جسمی به هرحال در هنگام کار و پس از کار،بخش مهمی از وقت زنان را پر می‌کرد و در مواردی برخی از این نوع کارهای زنان همچون کار در مزرعه و دوشیدن حیوانات نشاط آور هم بودند حتی همین رخت شویی گاهی به یک گردهم آیی سرخوشانه دختران و زنان در کنار رود و جوی آب تبدیل می‌شد.اما عصر جدید با انتقال نیرو و دانش فنی به ماشین و محیط، ضمن همه محاسن خوب! که فراهم کرد زمینه برای بحران تعطیلات جسمی و مغزی را نیز فراهم کرد و پدیده‌ای به نام اوقات فراقت را به یکی از مهم ترین دغدغه‌های انسان نو تبدیل کرد.پس از ظهور این دغدغه بود که صنعت سرگرمی تا بدان جا پیش رفت که عصر جدید را می‌توان عصر سرگرمی نیز نامید و اصولا صنایع ارتباطی که در این دوران پدید آمدند برای جبران همان رابطه از دست رفته با خود و با محیط بود که انواع و اقسام تبادل‌های حسی و اطلاعاتی را پیشنهاد کردند.بدین گونه است که ماشین لباس شویی که در صحنه‌های آغازین فیلم فعال می‌شود یکی از مهم ترین کلیدهای رمزگشایی فیلم به ظاهر ساده "به همین سادگی"است

     

    آنتن ماهواره

    درباره آنتن ماهواره که باز در ادامه تلفن و تلویزیون به همین سادگی بر بام تمدن ایرانی نصب و راه اندازی می‌شود.نیازی به مداقه بیشتر نیست.چرا که  به دلیل برخوردهای پر سر و صدای قانونی و انتظامی و نیز برخوردهای شبه فرهنگی، همه ما با انبوه تبادرها و معناهای آشکار و پنهان این پدیده،بحمدالله آشنایی کافی داریم!

     

    کیک

    کیک نمادی از شیرینی و طعم رابطه‌ای انسانی است که قرار است به صورتی نمادین و شعائری در آیین یادبود و بزرگداشت این رابطه، کام همه را شیرین کند.اما باز به نحوی نمادین با شیرین کاری  پسر دوست داشتنی و بازیگوشی که خود یکی از شیرین ترین محصولات رابطه زناشویی طاهره و امیر است به تاراج می‌رود و خورده می‌شود.کیک شیرین ترین نمادی است که برای پرسش از تلخی یا شیرینی این رابطه و تبیین وضعیت متناقض نما(پارادوکسیکال) زن داستان به خوبی در "به همین سادگی "مورد استفاده قرار گرفته است.

     

    اتوموبیل

    عبور اتوموبیل‌ها هم که یکی از ساده ترین نمادهای تعبیه شده است.استفاده از اتوبوس که وسیله‌ای جمعی است اما تنهایی در ان هم بروزی شدید دارد  بر کیفیت نمادین این رابطه می‌افزاید و نکته مهم دیگر این که علی رغم تمول و امکان برخورداری از ماشین شخصی زن داستان، ماشین شخصی ندارد.به یاد بیاورید همه معناهای ماشین را!

     

    سفره عقد

    سفره عقد باز هم موقعیتی است که طاهره را به لحظه آغاز رابطه اش با امیر  باز می‌گرداند و در او زمینه‌های پرسش از چیستی و چرایی این رابطه را فراهم می‌کند. از نکات جالب این است که عروس نوجوان همسایه بالایی در کنار سفره عقد به خواب رفته است. انگار این عروس پنهان وجود طاهره است که از خستگی به خواب رفته است و چشم بر آن سفره بسته است. 

     

    قرآن کریم

    اگر چه شان قرآن کریم به عنوان روح زنده کلام الهی که برای هدایت بشر نازل شده است، برتر از آن است که شی شمرده شود.اما در برخورد روزمره ما، قرآن که رسانه جاودانه آیین ماست.با برخوردی منافقانه تا حد شئ در نظرگاه ما فرو کاسته است و جدی ترین این شیئیت‌ها هم در کنار سفره عقد و بر سر گور است.اما می‌بینیم که با مراجعه‌ای روحانی به قرآن از شیئیت خارج شده و نظام تبادر‌ها و عمل اشیاء را به هم می‌ریزد. و به انسان در برقرای رابطه حقیقی با تنها موجود زنده هستی یعنی خداوند کمک می‌کند.این جاست که داستان ساده تلاش طاهره برای دیده شدن، به پایانی خوش می‌رسد و او با دلیلی متقن می‌بیند که دیده می‌شود  و تنها بینای حقیقی هستی با چشمهایی از همه سو او را می‌بیند.حالا چه اهمیت دارد اگر این همه چشم که هر روز صبح تا شب وجودش را وقف زندگی بهتر آنها کرده است او را نبینند.

    جالب است که در شعر سهراب سپهری نیز نگاه منتظری –دقت کنید به انتظار- در ميان  حضور خسته اشیاء حجم وقت را می‌بیند. طاهره نیز با زمان و با سنگینی زمان سر و کار دارد زمانی که باید مرکب او باشد،بار سنگینی بر دوش اوست. در این مواجهه با زمان هیچ یاوری ندارد. مرد در آخر شب فرا می‌رسد و آن قدر خسته و پر از افکار اضطراب آور است که فقط از زن انتظار آرامش دارد و خودش نمی‌تواند برای زن هیچ کاری بکند.

    برای این که تلاش فیلمساز را در قرار دادن مخاطب در موقعیت تفکر و تدبر هدر نداده باشم، از تحلیل سایر جزییات فیلم خودداری می‌کنم و فقط برخی از آن‌ها را که شایسته این نوع دقت هستند، فهرست می‌کنم.با ذکر دوباره این نکته که اگر سهوی در این بررسی اتفاق افتاده است به دلیل سستی حافظه من است و دشواری‌های بازار مسکن! برای یافتن معناهای دقیق نمادها می‌توان از متون دینی، کتاب‌های تعبیر خواب و فرهنگ‌های نمادها و …استفاده کرد:

    برخی اشیاء:

    لباس مردانه/لباس دختر/جوجه‌ها (اگر داد هواداران محیط زیست درنیاید که در زمره اشیاء حسابشان کرده ایم)/میز و صندلی(که بار دلالت کمتری دارند)/ تفنگ اسباب بازی/نقشه‌های مرد که کارگری برای بردن آن‌ها می‌آید/و...

     

    مکان‌ها

    خانه ـ آپارتمان(که آن را می‌توان به معنای وطن گرفت)/مغازه زن به ظاهر فمنیست/مغازه لباس فروشی/آسانسور/خیابان /راهرو/پشت بام/اداره (که درباره آن گفت و گو می‌شود)/اردوگاه دختر (که درباره آن گفت و گو می‌شود)/کلاس شعر/اتاق عقد/خانه همسایه/آشپزخانه/شهرستان(که درباره آن گفت و گو می‌شود)و...

     

    عناصر انسانی

    لهجه‌ها (زن آذری و مرد جنوبی ـ که می‌توان آن را نشانه غربت گرفت)/مشاغل

    بازی و شیطنت/کار و دغدغه‌های کاری مرد/آموزش /رقص دخترکان/عروسی/اضطراب

    خاطره‌های زن/همسایه رو به رویی و گربه‌اش/مغازه بقالی/دستور پخت گمان کنم ماکارونی! که یکی از غذاهای عصر جدید است و...

     

     

    1. به یاد بیاوریم که انبوه "شو"ها و "نماهنگ"ها فقط بر مبنای طراحی حرکاتی موزون!یا ناموزون طراحی شده‌اند که معمولا حامل کمترین معنا هستند. و طُرفه  آن که چنین محصولاتی نه برای یک بار دیدن که برای دیدن و دیدن و دیدن ساخته می‌شوند.

    2. شایان ذکر است که به دلیل عدم دسترسی به اثر،قطعا بسیاری از این جزییات بررسی نشده باقی می‌مانند.این جور مواقع است که آدمی به جنبه‌های مثبت برخی اعمال منفی  نیز می‌اندیشد!دزدی و فروش آزاد فیلم‌های سینمایی را عرض می‌کنم!

    3. دیدن جنبه‌های مثبت پدیده‌های منفی ! مثل همان مورد قبل که دزدیدن آثار هنری بالاخره تبعات مثبتی هم دارد!حتی در نگره اخلاقی اسلام گناه نیز با شکستن غرور  اثرات مثبتی دارد،هر چند در مجموع این روش برای شکستن غرور هیچ گاه توصیه نمی‌شود!

    دسته بندي هاي برگزيده
    آرشيو راه