پيشرفته
 

موضوعات :

  • جهان اسلام
  • جبهه فرهنگی

  • کلمات کليدي :

  • عراق
  • جهان اسلام

  • مطلب بعدي >   727 تعداد بازديد
    (0 راي ) امتياز مطلب < مطلب قبلي
    راه شماره 12 : تعهد هنرمند وآرمان مسکوت

    در دوره انتقال به سر می بریم

    گفت و گوی سوره با "عادل الجبوری"(دبیر تحریریه روزنامه «الاستقامه»)

    پیرامون حرکت های فرهنگی و هنری اسلام گرایان در عراق

    ترجمه:محمدحسن‌زاده
       


    در شرایط فعلی عراق و اعتراض سیاسی آن جریان فرهنگی و به‌خصوص حركت هنر متعهد را چگونه ارزیابی می‌كنید؟
    در پاسخ به سؤال شما باید به چند مسئله توجه كنیم. مسئله اول اینكه بین حركتهای سیاسی و فرهنگی ـ هنری وجوه مشترك و نقاط تداخل فراوانی وجود دارد. به اعتقاد من سیاست وجه دیگر فرهنگ و هنر است و از سوی دیگر فرهنگ نیز شكل دیگری از سیاست محسوب می‌شود به‌عبارتی دو روی یك سكه‌اند. به‌خصوص در این شرایط استثنایی و غیرطبیعی كه جامعه عراق در آن به سر می‌برد كه این شرایط غیرطبیعی هم شامل دوران حكومت صدام حسین مخلوع می‌شود كه 35 سال در عراق بر مسند قدرت بود و هم شرایط فعلی كه دوران بازسازی سیاسی و ساختارهای اجتماعی آن است كه نیازمند تلاش و كوشش فراوان از سوی گروههای مختلف و نخبگان سیاسی و فكری است و مدت زمان بسیاری برای بازسازی آن مورد نیاز است.
    بر همه آشكار است كه نظام بعث عراق از ابتدای روی كار آمدنش در جریان كودتای 1968 م و در خلال دهه 70 و 80 میلادی تلاش زیادی در جهت از بین بردن ارزشهای فرهنگی و تخریب علقه‌های اجتماعی به‌كار بست و از سوی دیگر سعی كرد ارزشهای دینی جامعه عراق را محو سازد. نظام سابق چند هدف را از این كار دنبال می‌كرد كه از جمله آنها مستحكم كردن پایه‌های دیكتاتوری و استبداد خویش بود. دراین راستا مبارزه خویش را بر روی مذهب شیعه كه به‌عنوان مذهب انقلابی و ضد ظلم بردگی و استبداد مطرح است، متمركز كرد. حزب بعث در همان زمان كه با شعائر حسینی ضدیت می‌ورزید تلاش می‌كرد فرهنگ و ارزشهای شیعی را منسوخ كند. بسیاری از هنرمندان و فرهیختگان و اهل فرهنگ كه استبداد و دیكتاتوری نظام بعثی را قبول نداشتند و مخالف آن بودند، با روشهای تروریستی قلع و قمع شدند. برای شناخت میزان قساوت و وحشیگری نظام سابق همین بس كه به جریان اعدام وحشیانه متفكر بزرگ اسلامی شهید محمدباقر صدر و خواهر فاضلش شهید بنت‌الهدی صدر اشاره كنیم. شهید بنت‌الهدی صدر زن ادیب و فاضلی بود كه داستانها و تفكر دینی وی تأثیر چشمگیری بر روی زنان عراقی گذاشته بود و جایگاه ارزشمندی در جامعه عراق یافته بود.

    آیا كتاب جامع و كاملی درخصوص آثار فكری و ادبی شهید بنت‌الهدی صدر وجود دارد؟
    ـ خیر كتاب جامع و شاملی در مورد آثار شهید بنت‌الهدی صدر به‌صورت یك مجموعه منسجم در حال حاضر وجود ندارد، اما آثار وی در قالب دهها مقاله و رساله و ... در روزنامه‌ها و مجله‌هایی كه بیشتر در خارج عراق به‌دلیل خفقان ناشی از دیكتاتوری عراق چاپ می‌شدند وجود دارد، مانند مجله‌هایی كه در تهران و دمشق و لندن و مناطق دیگر به چاپ می‌رسیدند. اما بعد از سقوط نظام دیكتاتوری عراق شاهد هستیم كه برخی از مجله‌ها كه در شهرهای مختلف عراق منتشر می‌شوند به نشر اندیشه شهید محمدباقر صدر و آثار ادبی و فكری خواهرش بنت‌الهدی صدر، می‌پردازند. البته به نظر می‌رسد در آینده به تبیین اندیشه این دو شهید توجه بیشتری شود كه تنها محدود به چاپ كتاب و رساله و مقاله نباشد، بلكه در قالب برگزاری نشستها و همایشها و كنگره‌ها به شخصیت فكری و فرهنگی و ادبی این دو شهید پرداخته شود.

    آیا شخصیتهای دیگری كه از لحاظ ادبی و هنری هم‌سطح با شهید بنت‌الهدی صدر باشند و در زمان صدام به شهادت رسیده باشند، وجود دارند؟
    ـ هنرمندانی كه از لحاظ ابداع و ابتكار هم‌سطح با شهید بنت‌الهدی صدر باشند وجود داشته‌اند كه البته دارای گرایش اسلامی ـ شیعی شهید بنت‌الهدی صدر نبوده‌اند و حتی برخی از آنها گرایشهای كمونیستی داشته‌اند و البته نتوانسته‌اند نقشی را كه شهید بنت‌الهدی صدر از لحاظ سیاسی و فكری در جامعه عراق ایفا كرد، داشته باشند.

    آیا افرادی كه خط فكری شهید بنت‌الهدی صدر را در شعر و داستان و ... ادامه دهند، وجود دارند یا خیر؟
    ـ بله ـ شهید بنت‌الهدی صدر علاوه بر اینكه ادیب و شاعر بود. سمت استادی حوزه علمیه را نیز داشت و جلسه‌های مناظره بسیاری تشكیل می‌داد كه در این میان توانست شاگردان خوبی را تربیت كند كه البته نقش فرهنگی ـ دینی آنها بارزتر است و چندان در عرصه ادب و هنر مطرح نیستند و افراد مطرحی در این زمینه محسوب نمی‌شوند و شاید در آینده پدید آیند.

    در حال حاضر آیا در میان اعضای مجلس اعلا، یا محافل شیعه شخصیتهای ادبی و هنری مطرح وجود دارند؟ یا خیر؟
    -بدون شك چنین افرادی وجود دارند. یعنی هنرمندانی كه گرایشهای شیعی دارند، اما شرایط سخت و همراه با خفقان نظام سابق اجازه ظهور و بروز و مطرح شدن چنین هنرمندانی را نمی‌داد و به اعتقاد من چون هنوز مدت زمان زیادی از سرنگونی رژیم سابق نگذشته است، تعداد زیادی از این هنرمندان وادیبان، گمنام باقی مانده‌اند و به نظر می‌رسد كه در آینده نزدیك فرصت بهتری برای مطرح شدن داشته باشند، تا در صحنه فرهنگ بیشتر نقش‌آفرینی كنند.

    آقای جبوری در روزنامه شما نامهای جدیدی از شاعران و نویسندگان به چشم می‌خورد. آیا در حال حاضر در عراق یك حركت منسجم هنری وجود دارد؟
    ـ در حال حاضر یك حركت منسجم و دارای چارچوب هنری به شكل واضح و آشكار وجود ندارد و ما اكنون دوران انتقال را در عراق در تمام زمینه‌های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی تجربه می‌كنیم كه در آن افكار و عقاید و مؤسسه‌ها یكی بعد از دیگری ظهور می‌كنند. اكنون مرحله تبلور و تحول است و در آینده امور به‌صورت شفاف‌تر خواهد بود.

    آیا مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق به‌صورت خاص فعالیتهای هنری انجام داده است؟
    ـ بله مجلس اعلا چند فعالیت به‌‌صورت خاص در سال گذشته انجام داده است كه از آن جمله برگزاری همایش و نشست شعری (شعر بومی) و برپایی نمایشگاه خوشنویسی و تذهیب و دیدارهایی در برخی دانشگاهها و مراكز فرهنگی در شهر نجف بوده است. البته هنوز كافی نیست و برنامه‌‌های آینده وسیع‌تر و بیشتر خواهد بود. برنامه‌ها و طرحهای بعدی مؤثرتر و با هدف تعامل بیشتر با عموم مردم دنبال خواهد شد.

    ما در میان مردم عراق داستانهای زیادی راجع به جنایتها و ظلمهای نظام سابق عراق شنیده‌ایم، اما آثار هنری مانند نمایش‌نامه و تئاتر و فیلم و ... در این خصوص چندان به چشم نمی‌خورد، در‌حالی‌كه بهترین ابزار برای شناساندن این وقایع استفاده از روشهای هنری است. آیا گامهایی در این خصوص برداشته شده است؟
    ـ واقعیت این است كه در حال حاضر برخی افراد شروع به جمع‌آوری آثار ظلم و قلع و قمع و خفقان رژیم صدام حسین كرده‌اند. برخی كتابهای خاطرات سیاسی منتشر كرده‌اند، برخی داستانهای كوتاه چاپ كرده‌اند و گروهی دیگر نمایشگاه عكسهای جنایتهای رژیم قبل را دایر كرده‌اند، اما در مجموع می‌توانم بگویم كه تاكنون مجموعه مدون و منسجمی پدید نیامده است. البته دلیل آن همان‌گونه كه قبلاً اشاره كردم این است كه ما در مرحله انتقال قرار داریم.

    چرا در خصوص انتفاضه ماه شعبان مردم عراق برخلاف اهمیت فراوان آن اثر هنری، یا قصه، یا چیز دیگری دیده نمی‌شود؟
    ـ مدت زمانی كه از سقوط نظام صدام می‌گذرد در مقایسه با دوران اختناق بسیار كوتاه است و ازاین رو هنوز تولید چشمگیری دیده نمی‌شود. هنوز حدود یك‌سال بیشتر از دوران جدید سپری نشده است. از سوی دیگر برخی از گروههای عراقی خارج عراق در این مدت كارهایی انجام داده‌اند و جوانبی از انتفاضه ماه شعبان را به‌صورت تئاتر و قصه و شعر نمایان كرده‌اند.
    اوضاع ما اوضاع خاصی است. ما در دوران بازسازی انسان و فكر زندگی می‌كنیم.
    جامعه ما رنج بسیاری از سیاستهای رژیم قبل متقبل شده است و شما گوشه‌هایی از این خرابی و ویرانیها را مشاهده كرده‌اید.

    دسته بندي هاي برگزيده
    سوره