پيشرفته
 

موضوعات :

  • جهان اسلام

  • کلمات کليدي :

  • روشنفکری
  • غربزدگی

  • مطلب بعدي >   707 تعداد بازديد
    (0 راي ) امتياز مطلب < مطلب قبلي
    راه شماره 12 : تعهد هنرمند وآرمان مسکوت

    بحران عراق و روشن‌فكران عرب

    (نظرخواهی نشریه «النور» از روشنفكران عراقی)

    اشاره:

    موضع فرهنگی جهان عرب در برابر مسئله عراق بسیار ضعیف بوده و در رابطه با مسائل عراق بین روشنفكران عرب و روشنفكران عراق شكاف آشكاری دیده می‌شود. و این گسست قطعاً اثرات خود را بر آینده فرهنگی جهان عرب خواهد گذاشت، چرا كه فرهنگ عراق بخش مهمی از فرهنگ عرب ب شمار می‌آید و نقش مؤثری در آن دارد. در همین رابطه نشریه «النور» سراغ برخی از روشنفكران عرب و همچنین روشنفكران عراق رفته و نظر آنها را درباره این گسست جویا شده است. البته ممكن است نظرات و موضع‌‌گیریهای برخی از روشنفكران عراقی تند بوده و خواسته باشند به این وسیله روشنفكران جهان عرب را تحریك كنند.

    ٭ عبدالستار البیضانی (داستان‌نویس)
    عوامل زیادی باعث این شكاف بین روشنفكران جهان عرب و مسئله عراق شده است كه برخی از این عوامل به دو‌گانگی موضع‌‌گیری روشنفكران عرب و برخی دیگر به تیره و تار و نامشخص بودن اوضاع سیاسی برمی‌‌گردد.
    متأسفانه باید بگویم كه در جهان عرب، روشنفكران عرب همیشه موضع بی‌تفاوتی اتخاذ كرده و خود را از مسائل تبرئه می‌كنند. و با این موضع‌‌گیری خیال خود را راحت كرده و خودشان را از نتایج و تبعات احتمالی حمایت و موضع‌گیری صریح در قبال مسائل خلاص می‌‌كنند، به همین خاطر همیشه فقط شاهد حمایتهای لفظی و شفاهی از طرف آنها هستیم، بدون اینكه كاری صورت دهند. این مسئله و این موضوع‌گیری دقیقاً در رابطه با مسئله عراق هم اتفاق افتاد.
    وقتی حكومت دیكتاتوری عراق در‌‌گیر جنگهای خانمان‌سوز با جبهه‌های‌ شرق بود و زندانهای عراق را از مردم پر كرده بودند و اجساد كشته‌شدگان را در گورهای دسته‌جمعی دفن می‌كردند شاهد بودیم كه صدها نفر از شاعران و نویسندگان جهان عرب در جشنواره‌ها و همایشهایی كه در بغداد و در حمایت از این نظام برگزار می‌شد شركت می‌كردند. جالب اینكه وقتی در جلسه‌های خصوصی حقایق را به آنها گفته و اصل قضایا را بر‌ایشان روشن می‌كنیم می‌بینیم كه در غم و اندوه ما شریك بوده و حكومت استبدادی را لعنت می‌كنند، اما صبح در مدح و ستایش این نظام شعر می‌سرایند و تطهیرش می‌كنند.
    و این حتی شامل روشنفكران معروف و مشهور نیز می‌شود كه من نمی‌خواهم اسم ببرم.
    بهانه بی‌تفاوتی و كناره‌گیری‌شان هم این است كه مسئله عراق بسیار پیچیده و گسترده‌تر از خود عراق است. همان‌طور كه رشاد ابوشاور _ داستان‌نویس فلسطینی _ در سال 1992 در جشنواره «ام المعارك» در هتل المیردیان می‌گفت: «درست است كه شما از نظر غذایی و آزادی در تنگنا هستید، اما من به مسئله جنگ نمی‌پردازم و داستانهایم را به جنگ اختصاص نمی‌دهم... البته این بدان معنا نیست كه من عراقیها را دوست ندارم.
    وقتی منطق و دیدگاه یك روشنفكران عرب نسبت به ما این باشد چطور ما انتظار داریم كه او پیشتاز قضایا بوده و خودش را سپر این مسائل كند.
    روشنفكران عرب هنوز هم با بی‌تفاوتی از كنار مسئله عراق می‌گذرند. و الآن هم در ضدیت با اشغال عراق و البته در حمایت و بازگشت نظام استبدادی و خفقان طوری قلم می‌زنند كه انگار این مردم عراق بودند كه اشغالگران را دعوت كردند. مگر همین صدام نبود كه با فجایع و جنایتهایش عرب را به نابودی كشاند و مانع از وحدت و آزادی آنها شد.
    این مطلب را همه روشنفكران عرب به‌خوبی می‌دانند، اما متأسفانه كاری نمی‌كنند.

    ٭ حیدر الجراح _ جانشین دبیر هیئت تحریریه مجله النبأ
    مسئله عراق به استحكام و بیداری وجدان عرب كمك كرده و این بیداری هشداری بود برای تمام كسانی كه خیال نابودی و جدایی قومیت جهان عرب را با تمام ویژگیهای فرهنگی و ملی‌اش در سر می‌پرورانند.
    و این هشدار از شكست تمام تلاشهای نظام استبدادی سابق بر ضد ملت عراق و كشتار مردم توسط جلادان رژیم در طول سه دهه اخیر مشخص است.

    ٭ خانم دكتر اعیاد عبدالرضا _ دانشگاه مستنصریه
    جهان عرب باید از اقتدار مرجعیت دینی آگاه و شجاع در حل مسئله عراق و سپردن سرنوشت كشورشان به دست مردم عبرت بگیرد؛ مرجعیتی كه در طول نیم قرن اخیر تلاشهای زیادی برای نابودی و تضعیف آن صورت گرفت. شجاعت و اقتداری كه مردم عراق همواره از آن بهره‌مند بوده و به یاد خواهند داشت.

    ٭ حسن الغرالی _ كارشناس علوم سیاسی _ بغداد
    موضوع روشنفكران عرب در زمینه مسئله ‌عراق دو جنبه دارد:
    روشنفكران اسلامی بر تمامیت ارضی عراق تأكید كرده و خواستار حفظ و عدم تجزیه عراق هستند، اما روشنفكران غیر اسلامی، یا پراكنده و آواره‌اند، یا روشنفكرانی هستند كه می‌خواهند در كشورشان زندگی كنند و عراقی بمانند و با تمام آزادگان دنیا با عزت و احترام تعامل داشته باشند.

    ٭ رائد صبار لفته _ استاد علوم سیاسی دانشگاه مستنصریه
    جنگ و در اصل قضیه عراق از منظر روشنفكران عرب مرحله‌ای از تلاش آمریكا برای ترسیم نقشه جدیدی از منطقه است. آمریكا می‌خواهد با استقرار در منطقه، هم كنترل منطقه را در دست داشته باشد و هم بتواند ارزشهای خود را نشر داده و سیاستهای خود را عملی كند.
    و اما از منظر مردم عراق، این مسئله دو مرحله دارد. مرحله اولش این است كه توانستند از دست نظام استبدادی سابق رهایی پیدا كنند. اما در مرحله دوم می‌خواهند مستقل و آزاد و تعیین‌كننده سرنوشت خود باشند. هر چند درباره دستیابی سریع به ارزشهای فوق تردیدهای زیادی وجود دارد و برای دنیا غیرمنتظره است. بنابراین مسئله‌ عراق و آینده آن از دو جهت قابل بررسی است. جنبه اول این است كه آرزو داریم عراق به یك كشور مهم و تأثیرگذار در منطقه تبدیل شود و بعد از تمامی حوادث و تحولات استقلالش را به‌دست آورد. و اما جنبه دیگر این مسئله آن است كه متأسفانه عراق همچنان اشغال‌ شده باقی خواهد ماند و بیگانگان در امور داخلی آن دخالت خواهند كرد.

    ٭ متعب مناف - دانشگاه بغداد
    با وجود شكافی كه بین روشنفكران عرب و مسئله عراق بعد از سقوط نظام قبلی رخ داده است منظورتان از «روشنفكران عرب» چیست، تا بتوانیم نگاه آنها را نسبت به قضیه عراق بررسی كنیم؟ بیشتر روشنفكران عراق وابسته و محدود به كشورشان هستند و سرزمین عراق هم چیزی جز مشتی خاك و نمك نیست، بنابراین وقتی كه خاك فرهنگ باشد ناچار روشنفكر هم نمك آن خواهد بود. به همین علت است كه روشنفكر عراقی با مثلاً روشنفكر مصری هم از نظر دیدگاههایش، و هم از نظر جامعه‌اش كاملاً بیگانه است. روشنفكر مصری روشنفكری نخبه و جزء طبقه خاصی است، اما روشنفكر عراقی، روشنفكر وطن و جامعه‌اش است. بر همین اساس اوضاع عراق در سه دهه اول قرن گذشته مفهوم جدیدی از نفوذ و تأثیرگذاری بر جامعه را ارائه كرده است. آنها به ملیت متمسك شده و می‌خواهند از این طریق نماینده و حامی مردم بوده و خود را مساوی و سخنگوی همه مردم بدانند. البته این شیوه در تاریخ معاصر عرب سابقه دارد. در همین رابطه ما كتاب «تنبیه الامه و تنزیه المله» علامه نائینی را داریم كه از حقوق سیاسی مردم بحث می‌كند. در تمامی این سالها رشته‌ای كه در آن از رابطه و تعامل بین روشنفكر، حكومت و جامعه بحث كند تأسیس نشد. و در دهه‌های حاكمیت استبدادی جای چنین مباحثی كاملاً خالی بود، اما بعد از سقوط نظام سابق كم‌كم این مباحث در حال مطرح شدن است.

    ٭ نجم عبدالحسین _ روشنفكر
    به نظر من روشنفكران عرب بیشتر به نظام سابق وابسته و علاقمند هستند. نظامی كه با دعوت از اغلب روشنفكران عرب به جشنواره‌های مختلف و با دادن هدایای گرانبها، آنها را مدیون خود كرده است، به همین خاطر آنها هم در برابر مسائل عراق بی‌اعتنا مانده و سكوت كرده‌اند. بنابراین به این دلیل بیشتر روشنفكران جهان عرب را خریده و آنها هم مردم و همچنین كمك به ملت عراق را فراموش كرده و در راستای نفی و تضعیف ارزشهای ملی و نابودی ملت عراق قلم می‌زنند. من امیدوارم آنها فراموش نكنند كه ما جز بیگانگان و موجب بدبختی آنها نیستیم. و وقتی متجاوزان را می‌كشند یا خانه‌هایمان را خراب می‌كنند بدانند كه ما آمریكایی نیستیم.

    ٭ سعدون حسن صمد _ كارشناس مؤسسه مدارك
    به نظر من روشنفكر عرب كسی است كه زمانش را بشناسد و ضرورتها و اقتضائات آن را بداند.
    یكی از این ضرورتها مسئله عراق است. روشنفكر عرب باید موقعیت فرهنگ و تمدن خودش را در جهان كنونی بشناسد و از امكانات موجود در جهان عرب آگاه باشد. به‌ عبارت دیگر روشنفكر عرب باید با بررسی و مطالعه تاریخ گذشته این تمدن، قرائت جدیدی ارائه دهد. ارائه این قرائت نو نیازمند مباحثه و تبادل تمدنهاست و او باید بتواند امكانات تازه‌ای از این تبادل استخراج و ارائه كند.
    اگرچه روشنفكر عرب تاكنون وضعیت موجود را با دید تك‌بعدی بررسی می‌‌كرد، اما برای شناخت تمدن و جهان فعلی باید جنبه‌ها و ابعاد گوناگون رادر نظر بگیرد و از همین‌جاست كه ضرورت تعامل روشنفكر عرب با تمام جهان روشن می‌شود.

    ٭ حسین‌علی عزیز _ دانشگاه بغداد
    روشنفكران عرب یك‌دست نیستند. برخی از آنها در گروهها و انجمنهای مختلف پراكنده‌اند.
    برخی به اجبار، یا از روی رغبت مهاجرت كرده‌اند. بعضی اسیر مال و مقام شده‌اند. اما همه آنها می‌توانند برای حمایت و احقاق حق ملت عراق متحد شوند. حال سؤال ما از آنها این است كه شما در كدام یك از كشورهای عربی هستید؟ شما در قبال ملت زخم‌دیده عراق چه‌كار كرده‌اید؟ شما برای آزادی روشنفكران اصیل عراقی كه در زندانها توسط جنایتهای صدام از بین رفتند چه كردید؟ شما وقتی كه نظام سابق به نام ملیت، قومیت آزادی و سوسیالیسم تمام خاك و ناموس و عقل و فكر و آزادی مردم را مصادره كرده و در اختیار گرفته بود چه كردید؟ بدانید كه شما باید روزی در مقابل تاریخ پاسخگو باشید. آیا با جنگ‌افروزیهای صدام مخالفت كردید؟ آیا شما نبودید كه صدام را در جنگ با ایران و در تجاوز به كویت و مبارزات امپریالیستی كمك كردید. آیا اعمال و جنایات او را به حساب ملت عراق ننوشتید. بین ما و شما، خدا و تاریخ قضاوت خواهد كرد.

    ٭ كریم المومن _ كارشناس عراقی
    روشنفكران عراقی اكنون در یك محذور اخلاقی قرار گرفته‌اند. چرا كه برخلاف آشكار بودن جنایتهای صدام بر ضد انسانیت، جهان عرب، اسلام، كودكان، زنان و بر ضد ملت عراق و به اسم عراق آنها با تمام توان از نظام صدام حمایت می‌كردند و این بیشتر از همه دل ما را به درد می‌آورد و البته بین ما جدایی می‌‌اندازد. شاید آنها از این اعمال خود عبرت گرفته و از ملت عراق به‌خاطر كارهایشان و صفحات سیاهی كه در جامعه و فرهنگ ما به وجود آورده‌اند معذرت‌خواهی كنند. به‌صراحت می‌گویم این كوتاهی و اشتباه باعث تسلط صهیونیستها بر ملت عراق شد، چرا كه آنها، آگاهانه یا ناآگاهانه ملت عراق را در اختیار صهیونیستها و آمریكاییها قرار دادند. امیدوارم خدا آنها را ببخشد.

    دسته بندي هاي برگزيده
    سوره