پيشرفته
 

موضوعات :

  • جبهه جهانی(بین الملل)

  • کلمات کليدي :


    عادل پیغامی

    ديگر مطالب اين نويسنده :

  • بلای جان اقتصاد

  • عزم ملی برای فرهنگ سازی اقتصادی

  • مطلب بعدي >   911 تعداد بازديد
    (0 راي ) امتياز مطلب < مطلب قبلي
    راه شماره 24 : ديده بان نابينا

    مبانی نظام آینده جهان از جمهوری اسلامی شکل می‌گیرد

    سخنرانی دکتر مسعود درخشان در دانشگاه علامه طباطبایی


    موضوع بحث، وضعیت فعلی بحران در آمریکاست و باید پرسید این بحران به چه میزان برای نظام سرمایه‌داری زنگ خطر می‌باشد. در زمینه ویژگی این بحران می‌توان گفت این بحران در واقع بحران بدهی هاست؛ بدهی دولت آمریکا همان حجم استقراض دولت فدرال است که از طریق انتشار اوراق قرضه دولتی توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا به‌وجود می‌آید.

    هدف از انتشار این اوراق قرضه، تامین کسری بودجه سالیانه آمریکا بوده و حجم این بدهی‌ها به صورت انباشته به‌شدت در حال افزایش است.  از سال 2003 میلادی حجم این بدهی‌ها سالیانه 500 میلیارد دلار افزایش می‌یافت که نشان می‌دهد هر سال دولت آمریکا با کسری بودجه مواجه بوده است. این موضوع تا سال 2008 میلادی یعنی سالی که بحران مالی آمریکا اتفاق افتاد، ادامه داشته که در این سال بدهی این کشور به یک تریلیون دلار رسید. در سال بعد از آن یعنی سال 2009 بدهی این کشور به  1.2 تریلیون دلار رسید و در سال 2010 به 1.7تریلیون دلار افزایش یافت. میزان حجم انباشته شده این بدهی‌ها تا ابتدای شهریور ماه امسال به مبلغ  14.3تریلیون دلار افزایش یافت که در صورتی که تولید ناخالص آمریکا حدود 15 تریلیون دلار در نظر بگیریم، این میزان بدهی  حدود 97درصد تولید ناخالص داخلی آمریکا را تشکیل می‌دهد.

    درهمین رابطه باید گفت آمریکا در عین حال هم بزرگترین تولید‌کننده دنیا و هم بزرگ‌ترین بدهکار جهان است. سوال این است که چه راهکارهایی برای حل این مسئله وجود دارد؟ در پاسخ باید گفت تقریبا هیچ راهکاری برای حل بحران بدهی در آمریکا وجود ندارد. نه تنها راه حلی وجود ندارد بلکه باید گفت هیچ راه حلی هم برای کم کردن این میزان بدهی در آمریکا وجود ندارد. با توجه به این موضوعات است که شرکت S&P در مرداد ماه امسال تصمیم گرفت رتبه اعتباری آمریکا را کاهش دهد. دلیل این کاهش رتبه اعتباری هم این بود که نه در سیاست‌های مالی آمریکا تصمیمی برای کاهش این بدهی وجود دارد و نه در بین سیاست‌مداران دو حزب آمریکا توافقی عمومی برای حل این بحران شکل گرفته است.

    نکته جالب اینجاست که این شرکت پیش‌بینی کرده بدهی آمریکا در سال 2020 به بالای 20 تریلیون دلار خواهد رسید و این در صورتی است که دولت آمریکا تصمیم بگیرد بدهی آمریکا را کاهش بدهد.

    نکته دیگری که باید به آن پرداخته شود موضع‌گیری رییس جمهور آمریکا در این‌باره است. موضع‌گیری اوباما در برابر این موضوع بسیار جالب بوده و اصلا همخوانی با صحبت‌های قبلی دولت‌مردان آمریکا ندارد و هیچ سنخیتی هم با نظریات کشوری که ادعا می‌کند کار کارشناسی بر روی مسایل مختلف انجام می‌دهد، ندارد. رییس جمهور آمریکا گفته است: مهم نیست که برخی موسسات چه بگویند ما همواره کشوری با بالاترین رتبه اعتباری بوده و خواهیم بود. با این نوع برخورد با مسایل به نظر نمی‌رسد نظام سیاسی آمریکا بتواند بحران را حل کند.

     

    بی برنامگی دولت‌مردان آمریکا برای حل بحران

    در حال حاضر باید پرسید راهکارهای توصیه شده برای این بحران از سوی دولت‌مردان آمریکا چه بوده است. در مجموع می‌توان گفت این راهکارها در تناقض با یکدیگر هستند.

    1- کاهش هزینه‌های دولتی به شرط عدم کاهش مصرف خانوار؛

    2- افزایش مالیات به شرط عدم کاهش سرمایه گذاری بنگاه ها؛

    3- برنامه‌های مقابله با بیکاری. دولت آمریکا در حال حاضر با بی‌برنامگی کامل مواجه است. آخرین برنامه حزب حاکم آمریکا در کنگره با رای منفی نمایندگان مواجه شد.

    بحران کنونی آینده جهان را تهدید می‌کند و باید گفت آینده روشنی هم برای آن نمی‌توان متصور بود. حال باید دید این بحران از کجا نشات گرفته است. یکی از دلایل شکل گیری این بحران، ساختار نظام اقتصادی آمریکا بوده و دلیل دیگر آن بحران مالی سال  2008 می‌باشد. نکته جالب توجه آن است که در بحران سال 2008 که ارتباط زیادی با این بحران دارد، باید گفت اقتصاددانان در سال 2005 میلادی هشدارهای جدی به مقامات سیاسی آمریکا دادند که بحرا ن بزرگی در کمین است. این اقتصاددانان در هشدارهای خود گفتند حباب مسکن شکل گرفته در آمریکا در حال ترکیدن است و ابزارهای مالی که در بورس آمریکا وجود دارد جهان را به سمت یک بحران خواهد برد.

    اما جرج بوش رییس جمهور وقت آمریکا، در پاسخ به هشدار اقتصاددانان در سال 2006 می‌گوید: اگر قیمت مسکن به شدت افزایش یابد آن گاه مردم برای خرید مسکن اقدام نخواهند کرد و همین امر موجب می‌شود مردم عادات مصرفی خود را تغییر دهند، بگذارید بازار به درستی کار خود را انجام دهد. بازار مسکن سیکل‌های رکود و تورم خود را دارد. همان حرف‌های ساده و اولیه علم اقتصاد را زده است.

     

    تکرار حرف‌های رییس جمهور آمریکا توسط برخی اقتصاددانان وطنی

    حرفی که رییس جمهور آمریکا در آن زمان گفته است همان حرفی است که برخی اقتصاددانان وطنی هم آن را به زبان می‌اورند و می‌گویند « بگذار بشود»، یکی از اصلی‌ترین قواعد نظام سرمایه‌داری است. همین حرف که بگذارید اقتصاد کار خودش را انجام دهد، کاری کرد که در سال 2008 بحران مالی جهان را فرا گرفت. همین بازارها در سال 2011 بحرانی را ایجاد کردند که ما هیچ امیدی برای حل آن نداریم.

     

    جنبش وال‌استریت، اعتراضی در حال گسترش

    بحران فعلی یک بحران اجتماعی عظیم در آمریکا بوده و به شدت تحت تاثیر بحران مالی سال 2008 میلادی است. این بحران از 17 سپتامیر(اواخر شهریور) در نیویورک شروع شده که حدود یک ماه از آن می‌گذرد و هم اکنون 90 شهر را در آمریکا و تعداد زیادی از شهرهای دنیا را درگیر کرده است و بنابراین این اعتراضات در حال گسترش است اما باید گفت تا کجا می‌تواند جلو برود.

    مشکل اصلی اعتراضات در نیویورک این است که نه رهبری دارد و نه شخص و نظام خاصی را هدف قرار داده است و شعارهایی هم که می‌دهند هم تقریبا مبهم است. مثلا شعارهایی که داده می‌شود از این قبیل است: پول از سیستم اقتصادی باید خارج شود. می‌دانیم این شعار نپخته و نابجا است. بنگاه‌ها و شرکت‌های چند ملیتی باید جمع گردند و مردم به جای این شرکت‌ها قرار بگیرند. گرفتن مالیات یک درصدی از کلیه معاملاتی که در بورس و فرابورس انجام می‌گیرد که این کار هم به دلیل پیچیدگی این معاملات غیر ممکن است. شعارهای این معترضان کاملا نسنجیده بوده و هیچ یک، مبنای اقتصادی ندارد. می‌توان از این شواهد استفاده کرد و گفت یک سری از مردم عادی دست به اعتراض زده‌اند که به این افراد برچسب سوسیالیت بودن زده می‌شود که بعد از چند روز با گسترش اعتراضات دیدند این حرف‌ها راه به‌جایی نمی‌برد. این افراد از قشر متوسط جامعه بوده که درد و رنج را می‌فهمند و برای همین دست به اعتراض زده‌اند.

    قطعا این بحران برای نظام سرمایه‌داری آثار جدی به همراه خواهد داشت که این موضوع به ذات این بحران برمی گردد و باید گفت در تمام بحران‌های گذشته اختلاف طبقاتی کاهش می‌یافته است ولی  در بحران مالی سال 2008 این اتفاق نیفتاده و اختلاف طبقاتی کاهش نیافته است.

     

    بحران در ذات نظام سرمایه‌داری شکل می‌گیرد

    نگرانی اجتماعی که در این بحران وجود دارد این است  که همه کوشش‌ها برای نجات سرمایه و بانک‌ها می‌باشد، زیرا این ذات نظام سرمایه‌داری است که در این نظام اصل بر حفظ و تراکم و تکاثر سرمایه است. مبنای سرمایه‌داری بر اساس سرمایه بوده و متفکران این نظام اعتقاد دارند اگر می‌خواهیم از این بحران خارج شویم باید سرمایه و بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ مالی را نجات داد. در این نظام معیارها و سنجش رشد و ارزش همه بر مبنای سرمایه است.

    وقتی به این بحران می‌رسیم علمای این نظام می‌گویند که برای حل این بحران باید سرمایه نجات پیدا کند. 800 میلیارد پوند در انگلستان به بانک‌ها کمک شده است. میزان کمک به این موسسات در کشورهای غربی مشخص نیست ولی باید گفت تریلیون‌ها دلارها به این شرکت‌ها کمک شده است. از سال 2008 تا‌کنون حقوق مدیران مالی شرکت‌ها تا حدود 25 میلیون دلار افزایش یافته است، چون از این طریق می‌خواهند مدیران مالی عالی را جذب کنند و مهم نیست که این در این بین چند کارگر اخراج شوند. در این سیستم صحبت کردن از عدالت اجتماعی بی معنا است.

     

    اعتماد به دولت‌ها و رسانه‌ها در این کشور‌ها از بین رفته است

    به نظر می‌رسد در جوامع این کشورها دو نکته اصلی از بین رفته است. از بین رفتن صلابت دولت مرکزی یکی از اصلی‌ترین ضربه‌هایی است که این بحران به نظام سرمایه‌داری زده است. شاهد مثال این موضوع می‌توان گفت 5 روز لندن از دست نیروهای امنیتی خارج شده بود که نشان می‌دهد دولت در کنترل بحران ناتوان است آن هم به خاطر یک حرکت دانشجویی. در آمریکا هم می‌توان گفت اوباما توان اجرایی برای حل این بحران را ندارد. یکی دیگر هم اعتماد به رسانه‌ها در این کشور‌ها از بین رفته است. زیرا می‌بینند رسانه‌ها کوچکترین مسایل در مناطق دیگر دنیا را منتشر می‌کنند، اما بزرگترین اتفاقات در این کشور را پوشش نمی‌دهند. این موضوعات درحال تغییر دادن ارزش‌های سرمایه‌داری است.

    نکته‌ای که باید به آن اشاره کرد این است که واژه سرمایه‌داری به ادبیات این کشورها دوباره بازگشته است. در گذشته می‌گفتند سرمایه‌داری را کمونیست‌ها به کار می‌برند و هر کس این لفظ را به کار می‌برد به  او می‌گفتند سوسیالیست. اما  هم اکنون و در این بحران این واژه دوباره در ادبیات معترضان وجود دارد و خواستار حذف سرمایه‌داری در کشورهای خود هستند. 

     

    نفوذ سرمایه‌داری به جمهوری اسلامی

    در این بحران عظیم هیچ کس مسئولیت رسیدگی به امور را ندارد و اعلام نشده است که چه کسی مسئول است و مردم نظام مالی را مسئول می‌دانند که درست است. وال‌استریت هم مظهر نظام مالی در آمریکا است. مردم ترتیبات این نظام، شیوه تفکر این نظام که در همین دانشکده هم رایج است، تفکری که رشد انسان را در گرو رشد سرمایه می‌داند، نهادها، نحوه ارزش افرینی را مسئول می‌دانند که خواستار تغییر آن هستند.  سرمایه‌داری تا جایی پیش می‌رود که در همین اتوبان مدرس در تهران تابلویی می‌بینیم که روی ان نوشته شده است شخصیت شما نوع ساعتی است که به دست دارید؛ این مسئله نشان می‌دهد سرمایه‌داری در جمهوری اسلامی ایران هم رسوخ کرده است. یعنی همه چیز را در خدمت سرمایه می‌دانند. این تفکر سرمایه‌داری است که مقصر بوده و مانند هوای مسمومی است که نمی‌دانیم وجود دارد و آن را استشمام می‌کنیم و دچار بیماری می‌شویم.

    بنده برای آن که به اندیشه‌های کمونیستی متهم نشوم در کتابی که درباره بحران مالی سال 2008 نوشتم، چند نقل قول را از بزرگان سرمایه‌داری آوردم که نشان دهم، خودشان هم از کلمه سرمایه‌داری استفاده می‌کنند. نکته دیگری هم که باید به آن توجه کرد اذعان مردم آمریکاست که می‌گویند جنبش آن‌ها تحت تاثیر میدان التحریر مصر است و باید گفت نظام استعماری که سالیان سال، مصر را تحت سلطه خود قرار داده بود، حال مردم همان کشور استعمار زده، الهام بخش جنبش وال‌استریت شده‌اند.

    باید پرسید چند کتاب درباره بحران مالی در کشور ما در این 3 سال نوشته شده است. در همین مجله پژوهش‌های اقتصادی دانشگاه علامه اعلام کرده‌ایم که تمام مقالات انتقادی درباره نظام سرمایه‌داری را چاپ می‌کنیم اما یک مقاله هم برای ما ارسال نشده است. یعنی اساتید ما و همکاران بنده در این زمینه کم کاری کرده‌اند.

    یکی از دانشجویان از دکتر درخشان پرسید: موضوع بدهی‌هایی که در این کشور‌ها وجود دارد چطور می‌تواند بحران سازی کند؟

    وی در پاسخ به این سوال گفت: یک تاجر بزرگ می‌تواند بدهی داشته باشد ولی با گردش مالی زیاد می‌تواند کارا عمل کند. در بازارهای اعتباری خود گردش مالی باعث رشد می‌شود، اما باید گفت سالیان سال است که اقتصاد آمریکا معروف به مصرف‌کننده بوده است تا تولید‌کننده.

    مسئله دوم آن که این سیستم تا جایی که اعتماد جهانی به آن وجود داشته باشد می‌تواند کار کند. اما اگر بحران داخلی در این کشور به وجود بیاید همان طور که در سال 2008 اتفاق افتاد و هم اکنون هم که اعتماد عمومی به این کشور وجود نداشته، پس این بدهی‌ها برای آمریکا بحران‌ساز شده است. اروپا هم با این موضوع مواجه شده است. نسخه‌ای که برای اروپا چیده‌اند هم همان ریاضت اقتصادی است که نه تنها به نتیجه نرسیده بلکه بحران در این قاره در حال افزایش هم هست. یعنی بعد از یونان، بحران به ایرلند، پرتغال و ایتالیا هم خواهد رسید. 

    در تمام این سال‌ها اروپا به دنباله رو آمریکا تبدیل شده است، در همین زمینه باید گفت اگر آمریکا سرما بخورد اروپا تب خواهد کرد، حال که آمریکا که بزرگترین تکیه‌گاه سرمایه‌داری است با بیماری سختی مواجه شده است باید دید در اروپا چه اتفاقی خواهد افتاد. این بحران یک حرکت و ناآرامی اجتماعی است که آثار وضربات فراوانی برای نظام سرمایه‌داری خواهد داشت.

     

    مردم به دنبال جایگزین سرمایه‌داری هستند

    فروپاشی نظام سرمایه‌داری مانند فروپاشی کمونیسم نیست. باید گفت نظام  سیاسی شوروی سابق فروریخت، اما تفکر و اندیشه مارکسیستی هنوز هست. زیرا این یک نوع تفکر است که نمی‌توان آن را از بین برد. اگر سرمایه‌داری را به عنوان یک تفکر در نظر بگیریم هیچ گاه از بین نمی‌رود اما ممکن است ترتیبات نهادی و نظامات اداری آن از بین برود. در همین دو سال گذشته فروش کتاب‌های مارکسیستی به شدت افزایش یافته است. مردم به دنبال الگوی جایگزین هستند.

    نظام سرمایه‌داری یک نوع شیوه زندگی است اگر به مبانی آن توجه نکنیم، ظاهر آن خدشه ناپذیر خواهد بود. انسان به دنبال سود است که در نظام سرمایه‌داری به عنوان یکی از اصول اساسی پذیرفته شده است که این موضوع در همه ادیان است اما شیوه آن مهم است که در سرمایه‌داری گفته می‌شود از هر طریقی که ممکن شد. این دقت‌های نظری هستند که مشخص می‌کند مبنای نظام سرمایه‌داری چیست.

     

    در نظام سرمایه‌داری، تکاثر سرمایه  اصل است، نه مردم

    مدیران و دولت‌مردان در نظام سرمایه‌داری شیوه زندگی مردم را به نحوی شکل می‌دهند که اساس تکاثر سرمایه باشد. انسان در چارچوب این سیستم تعریف می‌شود. اگر نقشی در این تکاثر سرمایه داشته باشید جایگاه و حقوق شما رشد خواهد کرد تا جایی که رییس جمهور آمریکا می‌شوید. شرکت‌های بزرگ آمریکایی اصلی‌ترین تامین کننده‌های مالی انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا هستند و این شرکت‌ها کسانی را انتخاب می‌کنند که بتواند این فرآیند را تسهیل کنند و پشتیبان این نظام باشند.

     

    هر نظامی به نام غیر خدا حکومت کند، دچار فروپاشی می‌شود

    باید گفت چیزی به عنوان فرو‌پاشی اندیشه‌های سرمایه‌داری نداریم و بنده با تاکید می‌گویم هر نظامی به نام هرکسی غیر خدا حکومت کند دچار فروپاشی خواهد شد. اندیشه‌های شیطانی هم همیشه وجود داشته است و خواهد داشت. فروپاشی سرمایه‌داری اتفاق نمی‌افتد زیرا این نظام به شدت با حس شیطانی انسان همخوانی دارد و انسان‌ها دنباله آن خواهند بود.

    برخی می‌گویند همه رشد کردند چرا ما رشد نمی‌کنیم. 30 سال است از اقتصاد اسلامی حرف زده اید و کار ما به اینجا کشیده است که اختلاس 3000 میلیاردی را شاهد هستیم، در جواب باید گفت 30 سال است گفته‌ایم این نظام بانکی اشکال دارد و غیر اسلامی است و چون به نام اسلام است کار را خراب کرده است. همان سرمایه‌داری را دارید به اسم اسلام به خورد مردم می‌دهید.

     

    جایگزین سرمایه‌داری از ایران شکل می‌گیرد

    فروپاشی نظام سرمایه‌داری که می‌گویند اتفاق نخواهد افتاد. اما باید پرسید جایگزین این نظام چیست؟ جایگزین این نظام بر مبنای الهی خواهد بود. جایگزین این نظام با مبانی اسلامی اگر بخواهد شکل بگیرد فقط و فقط در نظام جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. فقط باید گفت این نظام در ایران و در دانشکده‌های اقتصاد این کشور است. شما می‌گویید پس حوزه چی؟ من می‌گویم اول باید در دانشکده‌های اقتصاد شکل بگیرد.

    ما در ابتدا حوزه‌ها را به اندیشه‌های فریدمن و آدام اسمیت مجهز کردیم بعد گفتیم حالا بسازید که این موضوع شدنی نیست. درد را ما ایجاد کردیم و باید حال خود  هم  دوا  کنیم.

    ساختن نظام جایگزین توسط شما دانشجویان انجام خواهد شد و شما نباید بگویید دیگری انجام خواهد داد اگر "بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم" را درست بگویید من به شما می‌گویم می‌توانید.

    دسته بندي هاي برگزيده
    آرشيو راه