پيشرفته
 

موضوعات :

  • ویژه نامه قیصر
  • شعر

  • کلمات کليدي :

  • دوبیتی
  • شروه خوانی
  • جنوب
  • قیصر

  • بیژن ارژن

    ديگر مطالب اين نويسنده :

    مطلب بعدي >   986 تعداد بازديد
    (0 راي ) امتياز مطلب < مطلب قبلي
    راه شماره 0  : قيصر به روايت قيصر

    شاعری با شناسنامه‌های مختلف

    نگاهی به تجديد حيات دوبيتی در آثار امين پور

    بیژن ارژن

     بعضي از آدم‌ها تيتر دارند. بعضي از آدم‌ها را بايد جلد گرفت و از روي بعضي از آدم‌ها بايد مشق نوشت. بعضي از آدم‌ها قيمت پشت جلد دارند و بعضي از آدم‌ها را بايد چند بار بخوانيم تا معني آنها را بفهميم. وقتي به خودم فكر مي‌كنم كه چقدر توانسته‌ام اينگونه باشم، شرمي بزرگ چهره‌ام را باراني مي‌كند، و وقتي به قيصر فكر مي‌كنم، چهره‌ام باراني‌تر مي‌شود كه چرا او رفت- شاعري كه هر چه تجديد چاپ هم شود، باز حرف‌هاي تازه‌اي براي گفتن دارد، حرف‌هايي كه از جنس خود اوست. او در كتاب «بي بال پريدن» حرف‌هاي زيباي ديگري هم براي ما به يادگار گذاشته است. حرف‌هايي ساده و عميق كه از عمق وجودش ريشه گرفته است. حرف‌هايي كه جهاني را تسخير مي‌كند، چرا كه اگر دلي را به دست آوردي، جهاني را تسخير كرده‌اي. اگر چه بي بال پريدن براي نوجوانان دوره راهنمايي و دبيرستان نوشته شده است، ولي آنچنان است كه مي‌شود اين كتاب را در دانشگاه نيز به تفسير نشست. چرا كه ما آدم بزرگ‌ها چنان زندگي را جدي گرفته‌ايم كه در حقيقت،زندگي را فراموش كرده‌ايم، سادگي را فراموش كرده‌ايم و فراموش كرده‌ايم كه تكلف يعني فاصله، و با اين خط فاصله‌ها هيچ وقت كلمه‌اي به كلمه‌اي نمي‌رسد، صدايي به صدايي نمي‌رسد و در اين بي صدايي است كه آدم تنهاست. زنده ياد «قيصرامين پور» نشانه صداي تنهايي ما آدم‌هاست و تنهايي هيچ وقت دروغ نمي‌گويد قيصرامين پور شاعري است با شناسنامه‌هاي مختلف كه در هر كدام اين شناسنامه‌ها نام. نام خانوادگي و تاريخ تولد جداگانه‌اي دارد. نسبش گاهي به خيام و سعدي و گاهي به نيما و باباطاهر مي‌رسد. پيش از آنكه درباره دوبيتي‌هاي ايشان سخن به ميان آيد بد نيست كه نگاهي گذرا به پيشينه دوبيتي بيندازيم. دوبيتي يك جريان غير رسمي شعر بود قالبي كه تقريباً در هيچ يك از ديوان‌هاي پيش از باباطاهر و بعد از ايشان با اين بسامد وجود نداشته است بعضي از بزرگان دوبيتي را به آوازهای کارگران نسبت مي دهند. بيشتر اين قالب را هجايي مي‌دانند تا عروضي. قالبي كه زباني مردمي دارد مثل همين ترانه، جالب‌تر اينكه به دوبيتي نيز ترانه مي‌گويند. زبان در ترانه، زبان معيار نيست بلكه زباني عاميانه است و اين لهجه عاميانه گاه تهراني است گاه همداني. چنانكه دوبيتي‌هاي باباطاهر با لهجه لري است. و در طي قرن‌ها 3 زبان معيار نزديك شده است. اين نكته ظريف مرا به ياد رنگين كمان زبان‌ها در كشور انداخت. از منطقه غرب كشور هر چه به سمت جنوب و جنوب شرقي حركت مي‌كنيم ؛طيف زبان‌ها از كردي به لكي و لري و فارسي كشيده مي‌شود. جالب اينجاست كه لكي را هم كردها و هم لرها مي‌فهمند و لري را هم فارس‌ها و هم كردها. برگرديم به دوبيتي- اين جريان غير رسمي شعر- كه با باباطاهر شروع شد و تا اين اواخر به جز فايزدشتستاني، شاعري ديگر در اين قالب ميل به نوشتن نداشت.

    اگر چه اين قالب مردمي ريشه در شروه خواني‌ها و فرهنگ عاميانه مردم دارد. سياوش كسرايي در كتاب سنگ و شبنم،سعي در آشتي دوبيتي و قالب‌هاي مكتوب داشت، منظور من از قالب‌هاي مكتوب، قصيده، غزل، رباعي، مثنوي و ديگر گونه‌هاي شعري است كه در ديوان شاعران آمده است و اگر دوبيتي‌هاي زيبايي هم درميان مردم زندگي كرده است به خاطر مكتوب نشدن از بين رفته و اين ناماندگاري،بيشتر به خاطر عاميانه بودن زبان دوبيتي است. ديگر نداشتن سواد كافي و مكتوب نشدن اين آثار و نكته پاياني از بين رفتن اين آثار در بين خانواده و قبيله است. چرا كه كوچ نشيني و زندگي عشايري مجالي را براي نگهداري اين آثار در جايي مثل كتابخانه باقي نمي‌گذارد و معمولاً اين دوبيتي‌ها سينه به سينه از نسلي به نسل ديگر مي‌رسيدند كه با كوچ هركدام از آن راويان، آن شعر نيز به فراموشي سپرده مي‌شد دوران شكوفايي انقلاب، دوران شكوفايي قالب‌هايي بود كه تا به امروز مهجور مانده بودند. رباعي كه تقريباً از بيدل به بعد و در ايران از طالب آملي به بعد به فراموشي سپرده شده بود، با منصور اوجي مورد توجه قرار گرفت و توسط شاعراني چون زنده ياد قيصرامين پور و حسن حسيني به اوج شكوفايي خود رسيد. خويشاوندي رباعي و دوبيتي، شروه خواني‌هاي مردم جنوب و جنگ دست به دست هم داد تا دوبيتي از قالبي غير رسمي، به يكي از تأثيرگذارترين قوالبي تبديل شود كه تاريخ ادبيات جنگ ما را رقم زد و اين نبود مگر با تلاش شاعري جنوبي كه هم آشنا با شروه خواني‌هاي جنوب بود و هم رباعي را خوب مي‌شناخت و هم جنگ را زيسته بود و اين شد كه دوبيتي‌هاي قيصرامين پور، جاني ديگر در اين قالب دميد. دوبيتي‌هايي با سادگي دوبيتي، با ظرافت رباعي و عاشقانگي غزل. دوبيتي‌هايي كه موج تازه‌اي از دوبيتي سرايي را در كشور به راه انداخت. اگر به بسامد كيفي و كمي دوبيتي‌هاي قبل و بعد از انقلاب نگاه كنيد.عمق تأثير قيصر بر اين قالب را خواهيد ديد و اگر زنده ياد قيصرامين پور فقط همين دوبيتي‌ها را هم داشت بازهم شاعري جاودانه بود چراكه قالبي كه قرن‌ها فراموش شده بود به لطف ايشان جاودانه شد¡ 

     

    دسته بندي هاي برگزيده
    آرشيو راه